Boeren wapenen zich tegen watertekort

Lange droge periodes in de laatste drie jaar hebben agrarisch Nederland veel te denken gegeven over hoe zij zichzelf tegen watertekort kunnen beschermen. Het is een belangrijke drijvende kracht achter de Green Deal ‘Waterhouderij', die nu de eerste praktische voorbeelden oplevert. 
  
Waterveiligheid en een goede zoetwatervoorziening zijn voor heel Nederland al eeuwen van levensbelang. Klimaatverandering, waarin periodes van droogte én periodes van hevige regenval frequenter voorkomen, maakt het onderwerp nog urgenter, zeker voor agrarische ondernemers. Die hebben in delen van het land namelijk niet altijd voldoende zoetwater ter beschikking, dus stijgt hun interesse in onafhankelijk lokaal waterbeheer. "Boeren hebben niet alleen een positie in grond, maar ook een ‘waterpositie'," aldus Marco Arts, die namens adviesbureau Aequator Groen & Ruimte meewerkt aan de Green Deal Waterhouderij. "Vroeger was het allergrootste belang: hoe krijg ik het water zo snel mogelijk van mijn land? In de laatste jaren is het bewustzijn over conserveren aanzienlijk toegenomen." In de Green Deal nemen ook Deltares, ZLTO, Kiemkracht, Rijkswaterstaat, Waterschap Regge & Dinkel en waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer en diverse boeren deel.

Eerste project

Recent heeft de Waterhouderij het eerste tastbare voorbeeld opgeleverd hoe dat conserveren in zijn werk gaat. Op de landerijen van ondernemer Jan Reimer in De Lutte (Overijssel, tegen de Duitse grens) is in een beekdal met behulp van een kleine stuw in de waterloop en een aanvoerleiding, een buffervijver aangelegd van maximaal ongeveer honderd bij vijftig meter (zie foto). Van daaruit kan Jan Reimer bij droogte zijn hoger gelegen landerijen beregenen. Arts: "We gaan in deze pilot in de praktijk testen hoe het werkt, hoe groot de buffervijver moet zijn. Maar nog voor de voltooiing heeft de buurman ook interesse getoond om ook mee te doen." De pilot voor de waterhouderij combineert de ondernemer overigens met het project ‘Landbouw op Peil', waarbij hij ook alternatieve gewassen en grassoorten test.

De Waterhouderij, in 2007 opgericht in samenwerking met het Innovatienetwerk, is mede dankzij de ‘promotie' tot Green Deal nu uitgegroeid tot een project dat veel aandacht krijgt. "Dat komt door de droogtes van de afgelopen jaren, maar ook doordat de waterschappen en brancheorganisatie LTO dit tot thema hebben gemaakt," zegt Arts. "De Green Deal zorgt voor veel kennisuitwisseling, en dat we met de juiste mensen bij ministeries in contact zijn. Want wet- en regelgeving zijn belangrijke componenten in de uitwerking van de waterhouderij."

Natuurgebied

Een voorbeeld daarvan werkt de Waterhouderij nu uit in Wernhout (Brabant), waar een tuinbouwer en Staatsbosbeheer een samenwerking in waterbeheer opzetten. Het natuurgebied profiteert van overtollig regenwater van de tuinbouwer, die in ruil daarvoor, in periodes van droogte water uit het natuurgebied mag onttrekken. "Normaal kan dat natuurlijk niet, maar de agrarische ondernemer heeft nu in overleg voor deze uitruil een vergunning aangevraagd."

Het grootste project van Waterhouderij betreft acht boerenlanderijen op Walcheren (Zeeland). Marco Arts: "Dat is een speciaal gebied, met veel verschillende types agrarische activiteit, veel zonuren en vaak zoetwatertekort. Bovendien is er een beperkte hoeveelheid zoet grondwater vanwege het zoute water van de omliggende zee. In een gebied van 300 tot 400 hectare kijken we nu naar betere benutting, buffering van zoetwater en het beter scheiden van zoet en zout water."