Startbijeenkomst

Op 1 juni 2011 ondertekenden 15 agrarische ondernemers en de betrokken bestuurders van LTO-Noord, waterschappen, provincies en ministerie EL&I de intentieverklaring voor deelname aan het project Landbouw op Peil. Tijdens deze startbijeenkomst was de positieve energie voelbaar. Helder is, dat iedereen duidelijk de meerwaarde ziet van dit praktijkgerichte onderzoek. Watergraaf Stefan Kuks van Regge en Dinkel verzorgde de aftrap. "Klimaatverandering is weer actueel in perioden van droogte, maar we herinneren ons de perioden met veel wateroverlast vorig jaar augustus ook nog goed. Extreem droge en extreem natte perioden zullen steeds vaker voorkomen in de toekomst."

De bijeenkomst startte met enkele toespraken van onderstaande sprekers:

Na afloop van de bijeenkomst hebben de deelnemers meer informatie gekregen over het verdere verloop van het project. Zij waren tevreden en zijn zeer benieuwd naar wat het nadere onderzoek hen zal opleveren.

Stefan Kuks: Belang van project

In tijden waarin extreem droge en extreem natte perioden heel actueel zijn, hebben we ondernemers gevraagd om samen te werken met LTO-Noord, de waterschappen Rijn-Oost, provincies en het ministerie van Economie, Landbouw en Innovatie. Met het project Landbouw op Peil onderzoeken we in de praktijk hoe het watersysteem klimaatbestendig kan worden gemaakt met behoud van een vitale agrarische functie. Met het uitvoeren van de praktijkpilots en communicatie daarover verwachten we dat de kennis over de klimaatproblematiek zal toenemen.

In Nederland lopen al initiatieven en projecten op het gebied van klimaatbestendige landbouw en flexibel peilbeheer. Maar deze projecten richten zich hoofdzakelijk op de veenweidegebieden in laag-Nederland. De relevantie van dat onderzoek voor de situatie van de agrarische sector in Oost-Nederland, op de hoge droge zandgronden, is daardoor nog zeer beperkt.

Landbouw op Peil is een bijzonder samenwerkingsproject met een groot aantal partners die de urgentie van dit project onderschrijven. Zo zijn LTO Noord, de waterschappen Reest en Wieden, Regge en Dinkel, Rijn en IJssel, Velt en Vecht, Groot Salland, de provincies Overijssel, Drenthe en Gelderland en het ministerie van EL&I betrokken. Jullie zijn als ondernemers de koplopers en ambassadeurs in dit project. Daarnaast maken we gebruik van de expertise van Aequator, dat de wateradviesplannen voor de 15 individuele bedrijven gaat opstellen.

terug

Marga Kool: De ‘durvers' gaan voorop

Met behulp van een korte voordracht uit eigen werk: "Een kleine wereld" (2007) wist Marga Kool feilloos de impact van het weer op de landbouw aan te duiden. Een terugblik op de jaren vijftig uit de vorige eeuw maakt al snel duidelijk dat boeren het ene jaar te kampen hadden met langdurige droogte en het andere jaar met wateroverlast. Tegenwoordig wisselen extreem droge en extreem natte perioden zich steeds vaker af. De beschrijving van de problematiek in de landbouw die gepaard gaat met deze weersomstandigheden is dan ook heel herkenbaar voor de vijftien agrarische ondernemers die deelnemen aan het project Landbouw op Peil. De onvoorspelbaarheid van het weer maakt het de landbouwsector soms erg lastig.

Vooruitzien om in te spelen op klimaatverandering

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat het klimaat aan het veranderen is. Tot 2050 stijgt de temperatuur op aarde 1 tot 2°C. Dit heeft tot gevolg dat door meer westenwind, de winters zachter en natter zullen worden en door meer oostenwind worden de zomers warmer en droger. Een droog jaar zoals in 2003 zal in 2050 worden gezien als een jaar met gemiddelde neerslag. Het neerslagoverschot zal tot 2050 met 30% afnemen. Het aantal hittegolven zal toenemen van nu eens per 3 à 4 jaar naar jaarlijks in 2050. Gevolg van de klimaatverandering is dat de grondwaterstanden dalen, terwijl de behoefte aan grond- en oppervlaktewater in droge perioden toeneemt met een factor 2 tot 3. Door de hogere temperaturen wordt de waterkwaliteit slechter en zullen beken, zeker in de boven- en middenloop, vaker droogvallen. De schade door droogte in de landbouw zal van 1 tot 10% per seizoen toenemen met een factor 2 tot 2,5.

De klimaatontwikkelingen vragen veel van u als ondernemers, maar zeker ook van ons als overheden. Het is noodzaak om tijdig in te spelen op veranderingen in de omgeving. Daardoor kunnen we in de toekomst veel moeilijkheden uit de weg gaan en ook geld besparen. Een proactieve houding is dus belangrijk, niet alleen wat betreft politiek, economie en maatschappij, maar ook in onze benadering van de fysieke omgeving, zoals klimaatverandering.

Belang waterbeheer voor de agrarische sector

Water is één van de belangrijkste bouwstenen voor productiviteit in de agrarische sector. Het is daarom heel zinvol om meer inzicht te krijgen in de gevolgen van hogere of lagere grondwaterpeilen op de landbouwopbrengsten, de gevoeligheid van gewassen voor langere natte of droge perioden en de mogelijkheid om gewassen te telen met een hogere resistentie tegen peilfluctuaties en mindere belasting op de waterkwaliteit. Ook komen we meer te weten over de effecten op de agrarische bedrijfsvoering van maatregelen op landbouwgronden voor het klimaatbestendig maken van het watersysteem.

De wateroverheden en de agrarische ondernemers werken steeds vaker samen, omdat we zien dat we elkaar kunnen helpen en samen meer resultaat kunnen boeken. Bij projecten zoals Landbouw op Peil, Duurzaam boeren en Hot spot, gaan ‘de durvers' voorop. We zullen de praktijkonderzoeken doorlopend volgen en verslag doen, maar we verwachten dat jullie zelf ook profijt van de wateradviesplannen zullen hebben, waardoor we anderen weer kunnen stimuleren.

terug

Tanja Klip-Martin: Leven met water

In het landelijke deltaprogramma worden twee pijlers onderscheiden, te weten veiligheid en zoetwatervoorziening. Binnen dit programma zien we duidelijk een verschuiving van infrastructurele maatregelen naar het leren ‘leven met water' binnen onze maatschappij. Op provinciaal niveau vertaald zich dat terug in een gebiedsgerichte gezamenlijke aanpak. We moeten leren om te gaan met schaarse middelen en water ook een economische waarde geven. We signaleren verschillende initiatieven, zoals Beter boeren in Drenthe, maar ook Landbouw op Peil, die in plaats van een sectorale aanpak pleiten voor een integrale aanpak.

Met Landbouw op Peil willen we de grondwatervoorraad vergroten en de waterbehoefte verkleinen. Dat doen we bijvoorbeeld op de hooggelegen plateaus water te infiltreren in de grond. Het maatwerk bij dit onderzoek, levert praktijkgerichte oplossingen, maar doet tevens een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van de mensen die wonen en werken in dit gebied. Dit past bij de gebiedsgerichte aanpak die de provincies stimuleren en een belangrijke meerwaarde opleveren voor meerdere functies in het gebied, zeker in het licht van de bezuinigingen. De proactieve opstelling van de betrokkenen en onderlinge samenwerking tussen overheden moeten bijdragen aan de zoetwaterproblematiek en de toenemende behoefte aan zoetwater in de agrarische sector, voor de natuur, maar ook in stedelijk gebied.

terug

Hester Maij: Landbouw is cruciaal

Hester Maij (gedeputeerde landelijk gebied) is mede namens Bert Boerman (gedeputeerde ruimte en water) aanwezig bij de startbijeenkomst van Landbouw op Peil. Zij is kort en krachtig tijdens haar toespraak. Te droog is niet goed en te nat is niet goed. Zeker niet voor de landbouwsector. En aangezien de landbouw cruciaal is voor provincie Overijssel, dragen we graag bij aan onderzoek dat uitwijst hoe we aan de knoppen moeten draaien. Hierdoor moeten we in de toekomst beter om kunnen gaan met droogte en vernatting.

terug

Gerald Aveskamp: Alleen ga je sneller, samen kom je verder

Gerald Aveskamp van LTO-Noord benadrukt dat we bestaande werksituaties moeten doorbreken als we tijdig willen inspelen op de ontwikkelingen. Duurzame oplossingen kunnen we alleen realiseren door samen te werken. Door kennis over waterbeheer en de eigen bedrijfsvoering met elkaar te delen, zullen we op de langere termijn meer bereiken en werken we aan win/win situaties. In de praktijk moet het gebeuren, maar heb vertrouwen en geef elkaar de ruimte. Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder.

Meer informatie? Download de presentatie in de rechterkolom.

terug

Landbouw op Peil: de aanpak

Harm Meek, bestuurder van Regge en Dinkel, legde de nadruk op het praktijkgerichte karakter van het project. We gaan aan het werk. Met behulp van dit project worden de verschillende praktijksituaties zichtbaar. De ene ondernemer heeft te maken met een Natura2000 gebied, de ander heeft te maken met natte gronden. Elke locatie kent haar eigen problematiek en wij willen vanuit de praktijk werken aan nieuw beleid dat goed toepasbaar is in de praktijk.

Landbouw op Peil kent twee fasen. In de eerste fase worden de knelpunten in kaart gebracht en mogelijke maatregelen geïnventariseerd. In de tweede fase worden de maatregelen uitgevoerd en de effecten hiervan gemeten.

Marco Arts van Aequator heeft in zijn presentatie (rechts op de pagina) een korte toelichting gegeven op het vervolgproces.

terug


Stefan Kuks

stefan_kuks

Marga Kool

marga_kool

Tanja Klip

tanja_klip

Hester Maij

hester_maij

Gerald Aveskamp

gerald_aveskamp

Gerald Aveskamp

Harm Meek

harm_meek

Marco Arts

presentatie_marco_arts